Νταιρές

Ως νταϊρές έχει διάμετρο 20-50 εκ. ενώ ως μπεντίρ 50-55 εκ., κάποτε όμως και μικρότερη. Στα ντέφια ή νταϊρέδες περνούν στον ξύλινο σκελετό σε ίσες αποστάσεις μικρά μπρούτζινα ζίλια (κύμβαλα). Το μπεντίρ δεν έχει ζίλια.

"Μεμβρανόφωνο (κρουστό) όργανο που το συναντάμε σε διαφορετικές μορφές και κουλτούρες ανά τον κόσμο. Νταφ, μπεντίρ, ρεκ (αραβικές χώρες, Β. Αφρική μέχρι και το Μαρόκο), ντεφ, τεφ (Τουρκία). Το ρεκ ονομάζεται και ντέφι πολίτικο γιατί ήταν και παραμένει δημοφιλές στην περιοχή της Κωνσταντινούπολης. Στην Βόρεια Σκανδιναβία κατασκευάζεται σύμφωνα με τις παραδόσεις των Σαμάνων από ξύλο πεύκου και δέρμα ελαφιού.

Ονομάζεται κένιμ και παίζεται με μια ξύλινη ή κοκάλινη μπαγκέτα. Στην Ιρλανδία, όπου είναι και το κατ΄εξοχήν παραδοσιακό κρουστό τους, λέγεται μποντράν και δύο ξύλα σε σχήμα σταυρού στο πίσω μέρος χρησιμεύουν για λαβή. Παίζεται επίσης με ξύλινη μπαγκέτα. Σαν ταρ εμφανίζεται στην Αίγυπτο και το Σουδάν. Στην ινδιάνικη κουλτούρα της Β. Αμερικής το όργανο είχε πρωταγωνιστικό ρόλο και κατασκευαζόταν από ξύλο πεύκου και δέρμα ελαφιού ή βοδιού. Ινδικό είναι το καντζίρα, από δέρμα σαύρας και μόνο ένα ζευγάρι ζίλιες. Στην Βραζιλία μεταφέρθηκε από τους τσιγγάνους μέσω Πορτογαλίας. Είναι το παντέιρο, το δημοφιλέστερο κρουστό του καρναβαλιού και της σάμπα. Με την ονομασία ταμπορίμ και σαν το μικρότερο κρουστό που χρησιμοποιείται, το συναντάμε στην Λατινική Αμερική. Κατασκευάζεται από ξύλο, μέταλλο

ή πλαστικό. Η επιφάνεια κρούσης του είναι από δέρμα φιδιού ή πλαστική. Στην Ελλάδα ανάλογα με την μορφή του και την περιοχή ονομάζεται νταϊρές, ντέφι, νταχαρές, ταγαράκι, νταγριαδάκι, δαγερές, τουμπανάς. Στην Θράκη χρησιμοποιούν για την κατασκευή του δέρματα από κατσίκα, πρόβατο, λαγό, πάνω στα οποία ζωγραφίζουν διάφορες παραστάσεις (δικέφαλους αετούς, ψάρια, λουλούδια,...) και τα στολίζουν με χρωματιστές κορδέλλες. Μαζί με την γκάιντα φτιάχνουν την παραδοσιακή στεριανή ζυγιά. Ο νταϊρές παίζεται και μόνος του, συνοδεύοντας το τραγούδι και τους χορευτές, κυρίως στους αντικριστούς χορούς.

Η ιστορία του είναι τόσο παλιά όσο και η μητριαρχία. Χάνεται δηλαδή στα βάθη του χρόνου και του μύθου. Είναι το πρώτο μεμβρανόφωνο όργανο που χρησιμοποίησε ποτέ ο άνθρωπος, γι’ αυτό και υπάρχει σε διαφορετικά μεγέθη με διαφορετικό όνομα και με διαφορετικές τεχνικές παιξίματος σχεδόν σε κάθε χώρα.

Χρησιμοποιούνταν κυρίως από γυναίκες σε τελετές θρησκευτικού-οργιαστικού περιεχομένου (ο όρος «οργιαστικός» δεν πρέπει να ερμηνεύεται σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα· επρόκειτο για τελετές κυρίως ψυχοθεραπευτικές – όπως η σημερινή ομαδική ψυχοθεραπεία). Οι τελετές αυτές έχουν τις ρίζες τους στις πανάρχαιες προϊστορικές μητριαρχικές κοινωνίες της Ανατολικής Μεσογείου.

Αν θέλουμε να βρούμε την ιστορία του οργάνου θα πρέπει να ανατρέξουμε στη Ρέα-Κυβέλη-«Μεγάλη Μητέρα του επάνω και του κάτω κόσμου», τα μυστηριακά τελετουργικά της Μεγάλης Μητέρας και το συμβολισμό του κύκλου στη φιλοσοφία (ένωση του πνεύματος με την ύλη).